İhracat sözleşmesini imzalamadan alıcının tedarik sözleşmesi şartlarını okuduğunuzda büyük olasılıkla şu cümleye rastlarsınız: "Supplier shall add Buyer as Additional Insured on its Product Liability policy via vendor endorsement." Türkçe karşılığı: "Tedarikçi, alıcıyı ürün sorumluluk poliçesine vendor endorsement ile ek sigortalı olarak eklemelidir." Bu tek satırın ardında 3 kritik hukuki sonuç var ve bunu yazmak ya da yazmamak primi 2 katına çıkarabilir.
Vendor Endorsement Nedir?
Vendor endorsement, üreticinin (sigortalının) ürün sorumluluk poliçesine, ürünü satan/dağıtan firmayı (vendor = alıcı/dağıtıcı) ek sigortalı (additional insured) olarak ekleyen yazılı bir poliçe maddesidir. Yani üretici poliçeyi alır, primi öder; ancak alıcı da o poliçenin koruması altına girer.
Pratik karşılığı şudur: Bir tüketici, X ürününü Y süpermarketinden aldı, kullanırken yaralandı. Davayı süpermarket Y'ye açtı. Vendor endorsement varsa, Y'nin savunma masrafları ve tazminatı üreticinin ürün sorumluluk poliçesinden ödenir. Vendor endorsement yoksa Y kendi parasından öder, sonra üreticiye rücu eder.
Niçin Alıcılar Bunu İster?
Alıcı şu üç sonucu almak ister:
- Doğrudan sigortacıya çağrı yapabilmek. Üretici iflas etse, kayıp olsa, sözleşmeden çıksa bile alıcı sigortacıdan tazminat talep edebilir. Bu üreticiye olan bağımlılığı sıfırlar.
- Savunma masraflarını sigortadan karşılatmak. Tek başına dava savunma masrafı 100–500 bin TL'dir. Vendor endorsement varsa bunu sigortacı ödüyor.
- Sigorta limitinin tamamına erişmek. Üretici 10 milyon TL limitli poliçe yazdı. Vendor endorsement varsa alıcı bu 10 milyonun da yararlanıcısıdır.
Walmart, Tesco, Carrefour, Costco, Aldi, Edeka gibi büyük zincirler yaklaşık her bir tedarik sözleşmesinde vendor endorsement talep eder. Bu istek hukuki bir takıntı değil, genel olarak tedarik zinciri risk yönetimi uygulamasıdır.
Üreticinin (Sigortalının) Kazandığı / Kaybettiği
Kazandığı
- Sözleşmeyi imzalayabilir — büyük ihracat anlaşması ister bunu.
- Alıcı ile dava sürecinde "savunmayı sigortacı yürütüyor" dehberini kazanır, üretici operasyonel olarak rahatlar.
Kaybettiği
- Prim 1,2–1,5 katına çıkar. Tipik Türkiye sektör pratiği: vendor endorsement primi yaklaşık %20–50 artırır.
- Hasar geçmişi etkisi büyür. Vendor endorsement kapsamındaki bir hasarda hem kendi rejyö dosyası açılır hem alıcı dava açar — gelecek dönem renewal'da prim kabaca 2 katına çıkabilir.
- Sigortacı seçim kısıtlaması. Türkiye'deki tüm sigortacılar vendor endorsement yazmaz. AIG, Chubb, Allianz, Zurich, Sompo, AXA, Hannover gibi uluslararası tecrübesi olan sigortacılar yazar.
Vendor Endorsement Tipleri
İki ana form vardır:
| Form | Kapsam | Üretici için Riski |
|---|---|---|
| "Limited" Vendor Endorsement | Sadece üreticinin kusurundan kaynaklanan zarar | Düşük — alıcı kendi hatasından kaynaklı zararı kendi ödemek zorunda |
| "Broad Form" Vendor Endorsement | Üreticinin kusuru + alıcının ürünü değiştirme/yanlış kullanım hatası | Yüksek — alıcının kendi hatasını üreticinin sigortası ödüyor |
Walmart ve Costco genellikle "Broad Form" ister. Tesco ve AB zincirleri "Limited" ile yetinebilir. Sözleşmenizdeki formu sigortacıya yazılı sormak şarttır — yanlış form yazılırsa alıcı sözleşmeden cayma hakkı kullanır.
Pratik Uygulama Adımları
- Sözleşmeyi sigortacıya gönder. Alıcının tedarikçi sözleşmesinin "Insurance" bölümünü tam metin olarak sigortacı/broker'a iletin.
- Endorsement metnini iste. Sigortacı poliçeye eklenecek tam metni hazırlar (genelde 1 sayfa). Alıcının yasal ekibi onaylamadan poliçeye ekletilmemelidir.
- Certificate of Insurance (COI) düzenle. Alıcıya poliçe metni değil, COI gönderilir. COI'da vendor endorsement notu, limit, geçerlilik tarihi yazılı olmalıdır.
- Yıllık yenileme sırasında alıcıyı bilgilendir. Poliçe süresi bitmeden 30 gün önce yeni COI gönderilmelidir; alıcı tedarik durdurabilir aksi halde.
Maliyet Beklentisi
Türkiye'de tipik orta ölçekli ihracatçı için vendor endorsement primi:
- Yıllık ciro 50 milyon TL, AB ihracat: standart prim ~70.000 TL, vendor endorsement ile ~90.000 TL (artış %25)
- Yıllık ciro 200 milyon TL, ABD ihracat: standart prim ~600.000 TL, vendor endorsement (Broad Form) ile ~900.000 TL (artış %50)
Sonuç
Vendor endorsement, ihracatçı için "isteğe bağlı" değil, "anlaşmaya devam etmek için" zorunlu bir kalemdir. Eğer alıcı sözleşmesinde bu satır varsa primdeki %20–50 artışı kabul edip yazdırmanız gerekir. Sigortacı seçimini de bu satıra göre yapmak şart — Türkiye sigortacılarının yarısı vendor endorsement yazmıyor.
İhracat sözleşmenizdeki sigorta şartlarını birlikte inceleyelim, doğru sigortacıyı eşleştirelim — iletişim formundan ulaşın.
