AB 2024/2853 sayılı Ürün Sorumluluk Direktifi 8 Aralık 2024'te Resmî Gazete'de yayımlandı, üye devletlerin 9 Aralık 2026'ya kadar iç hukuka aktarması gerekiyor. 1985'ten beri yürürlükteki Direktif 85/374/EEC'i tamamen değiştiriyor. AB pazarına ihracat yapan Türk üretici için pazara erişim koşullarını yeniden tanımlıyor — sigorta poliçenizi yenilemeden önce mutlaka bilmeniz gereken 7 ana değişiklik:

1. Dijital Ürünler ve Yazılım Dahil

Eski Direktif sadece "fiziksel ürünleri" kapsıyordu. Yeni Direktif yazılım, dijital içerik, AI sistemleri, IoT cihazlarını da ürün sorumluluk kapsamına alıyor. Bu, sadece donanım değil yazılım hatasından doğan zararlardan da üreticiyi sorumlu tutuyor.

Türk üreticisi için anlamı: Akıllı cihaz, beyaz eşya, otomotiv yan sanayi, IoT üretiminde sigorta poliçesi "yazılım hatası" hariç tutmasını içeriyor mu kontrol edilmeli. İçeriyorsa kapsam dışı koruma açığı var demek.

2. "Üretici" Tanımı Genişledi

Yeni tanıma göre "üretici" sadece tasarımcı/montajcı değil, ürünü "kendi adı/markası altında" piyasaya sunan herkes. AB sınırları içinde temsilcisi olmayan üretici için ithalatçı doğrudan sorumlu. Online platformlar (Amazon, Aliexpress, vs.) belirli koşullarda "fulfilment service provider" olarak ürün sorumluluğu kapsamına giriyor.

Türk üreticisi için anlamı: AB'de "yetkili temsilci" (Authorised Representative) atamak artık kritik. Atama yoksa AB'deki ithalatçınız sizden hızla rücu davası açacaktır.

3. Burden of Proof — Kanıt Yükü Tüketici Lehine

Eski Direktif'te zarar gören tüketici "ürün hatasını" kanıtlamak zorundaydı. Yeni Direktif, üreticinin kanıt sağlama yükümlülüğünü genişletiyor. Tüketici "olası kusur" delili sunarsa üretici "kusursuz" olduğunu kanıtlamak zorunda. Bu yeniden bilgi paylaşımı.

Türk üreticisi için anlamı: Ürün test ve üretim kayıtları AB üreticisi standartlarına çıkarılmalı (10 yıllık kayıt, üretim partisi izlenebilirliği). Sigorta poliçesinde "kayıt yetersizliği" hariç tutması varsa kapatılmalı.

4. Tazminat Sınırları Kaldırıldı

Eski Direktif tazminat üst limitini 70 milyon EUR ile sınırlıyordu. Yeni Direktif bu üst limiti tamamen kaldırdı. Tek bir ölüm vakası için tazminat tavanı yok — yargıç takdiri.

Türk üreticisi için anlamı: Worldwide veya EU teminat limitleri sektörel benchmarklara göre yeniden hesaplanmalı. Otomotiv, medikal, gıda gibi yüksek riskli alanlarda 50 milyon EUR ve üstü teminat alma trendi başlıyor.

5. Geri Çağırma Tetiklenmesi Genişledi

Önceden recall sadece "ölüm/yaralanma riski" varsa zorunluydu. Yeni Direktif "ekonomik zarar" riski olan ürünler için de recall'u zorunlu kılabiliyor. Veri sızıntısı, kullanım kaybı, performans düşüklüğü gibi hasarlar dahil.

Türk üreticisi için anlamı: Recall sigortası teminatı sadece güvenlik değil "ekonomik recall" senaryolarını da içermeli. Mevcut poliçenizde "ekonomik kayıp recall'u" hariç tutuluyorsa kapsam genişletmesi gerek.

6. Class Action — AB Genelinde Toplu Dava

2024 Direktifi'yle birlikte AB Tüketici Toplu Dava Direktifi (2020/1828) güçlendirildi. Tüketici dernekleri 27 üye devlette tek bir davada milyonlarca tüketici adına dava açabiliyor. Sınır ötesi dava sayısı 2024'te %180 arttı.

Türk üreticisi için anlamı: Class action defense maliyetleri tek dosyada 500 bin EUR'u aşabilir. Sigorta poliçesinde "defense costs" limit içi mi limit dışı mı? "Outside the limit" formu tercih edilmeli.

7. Geriye Dönük Sorumluluk Süresi 25 Yıl

Eski Direktif'te ürün sorumluluk davası açma süresi 10 yıl idi. Yeni Direktif gizli kusurlar (latent defects) için 25 yıla çıkardı. Asbest, ağır metal birikimi, kanserojen kontaminasyon gibi geç ortaya çıkan vakalar.

Türk üreticisi için anlamı: "Long-tail liability" (uzun kuyruklu sorumluluk) sigortası ihtiyacı. Mevcut yıllık poliçeler değil, "occurrence-based" (olay anına bağlı) yapı tercih edilmeli — 25 yıl sonra dava açılırsa ilk poliçe tetiklenmeli.

Sonuç ve Aksiyon

2024 Direktifi AB'ye ihracat yapan Türk üreticisi için sigorta yapısını yeniden değerlendirmeyi zorunlu kılıyor. Aralık 2026'ya kadar üye devletler iç hukuka aktarmak zorunda — yani 18 aylık geçiş süreci. Bu sürede:

  • Mevcut poliçenin yazılım/dijital ürün hariç tutmalarını kaldırın
  • Worldwide teminatı veya AB+UK teminatını sektör benchmark'a yükseltin
  • Recall extension'a "ekonomik kayıp" eklenmiş mi kontrol edin
  • Defense costs "outside the limit" formuna geçirin
  • Long-tail (occurrence-based) yapıya kademeli geçiş planlayın

AB ihracat sigortanızı 2024 Direktifi'ne uyumlu hale getirmek için iletişim formundan uzmanımıza ulaşın.